ZooCO Kwaliteitskader Publieke Dierlocaties
Voor kinderboerderijen, dierenweides, hertenkampen en zorglocaties die hun dierenzorg, beheer en veiligheid goed willen regelen én goed willen houden.
Wat gebeurt er als de mensen die alles weten vertrekken?
Op veel dierlocaties weten de vaste verzorgers precies wat er moet gebeuren.
Zij kennen de dieren, merken het als er iets verandert en weten wie ze moeten bellen.
Maar kan iemand anders hun werk overnemen tijdens een vakantie, na een bestuurswisseling of als een vaste vrijwilliger stopt?
Een kinderboerderij, dierenweide, hertenkamp of andere publieke dierlocatie lijkt aan de buitenkant vaak eenvoudig.
Er zijn dieren, bezoekers, vrijwilligers, een terrein en meestal veel betrokkenheid.
In de praktijk komt er veel meer bij kijken: Dierenwelzijn, huisvesting, verzorging, dierregistratie, UBN, I&R, logboeken, werkschema’s, vrijwilligers, hygiëne, bezoekersveiligheid, publiekscontact, educatie, beleid, beheerafspraken en gemeentelijke verantwoordelijkheid lopen vaak door elkaar.
Het ZooCO Kwaliteitskader helpt om die kennis vast te leggen en te gebruiken.
Samen brengen we in beeld wat goed gaat, wat aandacht nodig heeft en wie een verbetering kan uitvoeren.
Daarna spreken we af hoe de locatie en ZooCO volgen of die verbetering ook in de praktijk werkt. Dat noemen we borging.
Eerst kijken hoe de locatie werkt
Bij een 0-meting of startbeoordeling kijken we naar de dieren, hun verblijven en het werk op de locatie. We nemen ook mee hoe bezoekers het terrein gebruiken, welke taken vrijwilligers hebben en welke afspraken er met het bestuur, de gemeente of eigenaar zijn gemaakt.
U krijgt te zien welke punten voorrang hebben en waarom. Een hek dat slecht sluit kan snel om actie vragen. Een andere indeling van de stal vraagt misschien eerst om onderzoek, een besluit en budget. Door die punten uit elkaar te houden, weten de betrokkenen wat vandaag nodig is en wat zij kunnen voorbereiden.
Van een bevinding naar een afspraak die mensen gebruiken
Stel dat de verzorging tijdens vakanties telkens op het laatste moment wordt geregeld. De oplossing begint met drie vragen. Wie maakt het rooster? Waar vindt een vervanger de informatie over de dieren? En wie neemt het over als ook die vervanger uitvalt?
ZooCO kan helpen die antwoorden vast te leggen en te bekijken of de werkwijze uitvoerbaar is. In de Werkmap komt de korte instructie voor de verzorger. In de Beheermap houdt de organisatie bij wie verantwoordelijk is en welke besluiten zijn genomen. Bij een volgende beoordeling kijken we of de afspraak ook echt wordt gebruikt.
Welk onderdeel past bij uw vraag?
-
Praktijkladder. U wilt weten waar de locatie staat en welke verbetering eerst nodig is.
-
Handboek, Beheermap en Werkmap. U wilt dat bestuur, beheerder en vrijwilligers de juiste informatie kunnen vinden en gebruiken.
-
Gemeentelijk borgingskader. U wilt als gemeente overzicht over één of meer dierlocaties en weten welke taken bij gemeente, stichting en beheerder horen.
-
Deelname, afspraken en borging. U wilt weten wat deelname vraagt, wat ZooCO doet en hoe de voortgang wordt gevolgd.
-
Opvangmodel in ontwikkeling. U werkt bij een wildopvang of gespecialiseerde opvang en zoekt ondersteuning die bij de opvangfunctie past.
-
Bronnen en onderbouwing. U wilt weten welke wet, vakrichtlijn of keuze van ZooCO bij een beoordeling wordt gebruikt.
Het ZooCO Kwaliteitskader is geen keurmerk en geen lidmaatschap, maar een professionele werkwijze met actieve borging. Een locatie werkt met duidelijke afspraken, een praktische werkmap, periodieke beoordeling en opvolging van verbeterpunten. ZooCO kijkt als onafhankelijke deskundige mee en helpt gemeente en dierlocatie om dierenwelzijn, beheer, registratie, veiligheid, educatie en continuïteit aantoonbaar beter te organiseren.
Gemeente en stichting hebben ieder hun eigen taken
Een stichting kan de dieren verzorgen en de bezoekers ontvangen, terwijl de gemeente eigenaar is van de grond of afspraken heeft over onderhoud. Bij een probleem moet duidelijk zijn wie direct handelt, wie beslist over herstel en wie controleert of het werk is afgerond.
ZooCO kan de praktijk naast de afspraken leggen. Bijvoorbeeld als een stichting een kapot hek tijdelijk moet afzetten, terwijl groot onderhoud bij een andere partij ligt. Per locatie brengen we in beeld wie iets moet doen, welke informatie nog ontbreekt en welke punten gemeente en bestuur samen moeten bespreken.
Wat vraagt deelname van uw locatie?
De locatie stelt informatie beschikbaar, voert de afgesproken verbeteringen uit en geeft belangrijke veranderingen door. Denk aan nieuwe dieren, een andere beheerder, verbouwing of een wijziging in het bezoekerscontact. ZooCO beoordeelt de afgesproken onderwerpen, maakt duidelijk wat nog nodig is en bespreekt hoe de voortgang wordt gevolgd.
U kunt ook beginnen met een afgebakende opdracht, zoals een 0-meting of hulp bij een werkmap. Wilt u daarna met het volledige kader werken? Dan bespreken we welke beoordeling, afspraken en opvolging daarbij horen.
Waarop is de beoordeling gebaseerd?
De geldende wetgeving en voorschriften vormen de juridische basis. Voor de dierinhoudelijke beoordeling gebruikt ZooCO passende vakbronnen. Daarnaast heeft het Kwaliteitskader eigen afspraken over hoe u kwaliteit organiseert en laat zien. Denk aan een instructie die een vervanger kan volgen, een bijgehouden actielijst en een afgesproken moment om de uitvoering te bekijken.
De beoordeling laat zien welke onderdelen goed werken en waar u nog iets moet regelen. Het Kwaliteitskader is een kwaliteitsprogramma van ZooCO. Formele inspecties, keuringen en besluiten liggen bij de daarvoor bevoegde of aangewezen partijen.
Ook het dierenbestand en fokbeleid horen erbij
Een verandering in het dierenbestand heeft gevolgen voor de ruimte, verzorging en inzet van vrijwilligers. Wilt u dieren toevoegen of ermee fokken? Leg dan uit waarom dat bij uw locatie past en welke afspraken nodig zijn over huisvesting, verzorging, registratie en de bestemming van nakomelingen. ZooCO kan die vragen meenemen bij de beoordeling en helpen de besluiten vast te leggen.
Hoe blijft zichtbaar of de afspraken werken?
Bij een periodieke beoordeling kijken we bijvoorbeeld of verbeterpunten zijn afgerond, of de werkwijze na een personeelswisseling nog klopt en of de mappen zijn bijgewerkt. Hoe vaak dit nodig is en welke onderdelen ZooCO bekijkt, spreken we per locatie af.
Een locatie mag naar buiten toe aangeven dat zij volgens het ZooCO Kwaliteitskader werkt als de betreffende beoordeling positief is afgerond, de vereiste informatie beschikbaar is en er actuele schriftelijke afspraken zijn. ZooCO bevestigt welke formulering de locatie mag gebruiken en voor welke periode.
Waarom dit kwaliteitskader?
De aandacht voor dierenwelzijn, registratie, veiligheid, educatie en professionele borging neemt toe. Kinderboerderijen, dierenweides en hertenkampen worden steeds minder gezien als vrijblijvende voorzieningen met “een paar dieren”, en steeds meer als publieke dierlocaties waar duidelijke verantwoordelijkheid bij hoort.
ZooCO speelt daarop in met een praktisch kwaliteitskader dat gemeenten en dierlocaties helpt om niet achteraf te reageren, maar vooruit te organiseren.
Het kwaliteitskader helpt om duidelijk te maken:
- Welke basis op orde moet zijn
- Welke afspraken vastgelegd moeten worden
- Wie waarvoor verantwoordelijk is
- Hoe dierenwelzijn, registratie, veiligheid en hygiëne worden geborgd
- Welke verbeterpunten prioriteit hebben
- Hoe gemeente en locatie samen zicht houden op voortgang
- Wanneer een locatie aantoonbaar werkt volgens de afgesproken werkwijze
Het doel is niet om een extra papieren systeem te maken. Het doel is juist om dierlocaties minder kwetsbaar te maken en kwaliteit structureel vast te houden.
Geen keurmerk, wel actieve borging
Het ZooCO Kwaliteitskader is geen keurmerk, geen certificaat en geen lidmaatschap van een vereniging.
Een locatie kan dus niet simpelweg “een bordje kopen” of zichzelf aanmelden zonder verdere verplichtingen. Werken volgens het ZooCO Kwaliteitskader betekent dat er sprake is van een actieve werkwijze met beoordeling, afspraken, opvolging en periodieke borging.
Daarbij horen onder andere:
• Een nulmeting of startbeoordeling
• Een praktische verbeterroute
• Een werkmap of beheermap die past bij de locatie
• Duidelijke afspraken over dierenwelzijn, beheer, registratie en veiligheid
• Opvolging van verbeterpunten binnen afgesproken termijnen
• Periodieke controle of de werkwijze nog actueel is
• Tussentijdse afstemming bij belangrijke wijzigingen
• Jaarlijkse of tweejaarlijkse borging via een serviceovereenkomst
Alleen wanneer sprake is van actieve borging kan een locatie communiceren dat zij werkt volgens het ZooCO Kwaliteitskader.
Hoe werkt deelnemen aan het ZooCO Kwaliteitskader?
Werken volgens het ZooCO Kwaliteitskader verloopt stapsgewijs. De exacte invulling hangt af van de locatie, de dieren, de organisatie, de rol van de gemeente en de bestaande afspraken.
Op hoofdlijnen bestaat de werkwijze uit:
Stap 1: Verkenning
ZooCO bekijkt samen met de gemeente, stichting of beheerder wat de vraag is, welke locatie het betreft en welke documenten al beschikbaar zijn.
Stap 2: Nulmeting of startbeoordeling
De locatie wordt beoordeeld op hoofdlijnen zoals dierenwelzijn, huisvesting, registratie, beheer, veiligheid, hygiëne, vrijwilligers, educatie, beleid en toekomstbestendigheid.
Stap 3: Verbeterroute
ZooCO maakt inzichtelijk wat goed gaat, waar kwetsbaarheden zitten en welke verbeterpunten prioriteit hebben. Niet alles hoeft tegelijk, maar kritieke punten moeten wel serieus worden opgepakt.
Stap 4: Werkmap of beheermap
De belangrijkste afspraken worden praktisch vastgelegd. Denk aan dierregistratie, voerschema’s, schoonmaak, logboeken, dierenartsafspraken, vrijwilligersinstructies, calamiteitenafspraken en overdracht.
Stap 5: Actieve borging
Via een serviceovereenkomst kijkt ZooCO periodiek mee. Daarbij wordt gecontroleerd of afspraken actueel zijn, verbeterpunten worden opgevolgd en wijzigingen in dierenbestand, beheer, wetgeving of inzichten goed worden verwerkt.
Stap 6: Communicatie
Wanneer aan de voorwaarden wordt voldaan en de borging actief is, kan een locatie communiceren dat zij werkt volgens het ZooCO Kwaliteitskader. Dit is geen keurmerk, maar een verwijzing naar een actieve werkwijze met periodieke beoordeling en begeleiding.
Werken volgens het ZooCO Kwaliteitskader is niet vrijblijvend.
Een locatie die werkt volgens het kwaliteitskader, moet bereid zijn om afspraken na te komen, verbeterpunten op te pakken en belangrijke wijzigingen tijdig te delen. Denk bijvoorbeeld aan wijzigingen in dierenbestand, beheer, vrijwilligersstructuur, huisvesting, fokafspraken, dierregistratie, bezoekerscontact of dierenartsafspraken.
Van een deelnemende locatie mag onder andere worden verwacht dat:
- De werkmap of beheermap actueel wordt gehouden.
- Geboorte, sterfte, aan- en afvoer van dieren worden bijgehouden.
- Relevante dierregistratie, UBN- en I&R-gegevens op orde zijn waar dit van toepassing is.
- Verbeterpunten binnen afgesproken termijnen worden opgepakt.
- Kritieke risico’s niet blijven liggen.
- Afgesproken fokbeleid wordt nageleefd
- Wijzigingen in dierenbestand, beheer of huisvesting tijdig worden gemeld.
- ZooCO toegang krijgt tot de informatie die nodig is voor beoordeling en borging.
- De gemeente, stichting of beheerder verantwoordelijkheid neemt voor uitvoering.
Wanneer afspraken structureel niet worden nagekomen, ernstige verbeterpunten niet worden opgepakt of belangrijke informatie wordt achtergehouden, kan ZooCO de samenwerking opschorten of beëindigen. Ook kan het recht vervallen om te communiceren dat de locatie werkt volgens het ZooCO Kwaliteitskader.
Dat maakt het kwaliteitskader geen keurmerk, maar voorkomt wel dat de naam ZooCO wordt gebruikt zonder actuele borging.
Voor wie is het kwaliteitskader bedoeld?
Het kwaliteitskader is vooral bedoeld voor:
- gemeenten met kinderboerderijen, dierenweides of dieren op gemeentegrond
- kinderboerderijen
- dierenweides en hertenkampen
- zorglocaties met dieren
- scholen en opleidingslocaties met dieren
- opvanglocaties en herplaatsingsorganisaties
- stichtingen en vrijwilligersorganisaties
- kleine publieke dierlocaties
- organisaties die hun dierlocatie professioneler willen organiseren
Voor gemeenten kan het kader helpen om meerdere locaties op dezelfde manier te beoordelen en beter te vergelijken. Voor dierlocaties zelf kan het helpen om te zien waar de basis op orde is en waar verbetering nodig is.
Waarom is dit nodig?
Veel dierlocaties zijn ontstaan vanuit betrokkenheid. Een stichting, gemeente, beheerder of groep vrijwilligers wil iets goeds doen voor dieren, bezoekers, kinderen of de omgeving.
Maar dierlocaties zijn in de afgelopen jaren complexer geworden.
Er is meer aandacht voor dierenwelzijn, registratie, hygiëne, veiligheid, educatie, publiekscontact, vrijwilligers, aansprakelijkheid en bestuurlijke verantwoordelijkheid. Ook gemeenten willen steeds vaker weten wat er op hun locaties gebeurt, wie verantwoordelijk is en hoe afspraken worden geborgd.
Tegelijk zijn veel kinderboerderijen en dierenweides kwetsbaar georganiseerd. Niet uit onwil, maar omdat ze historisch zijn gegroeid. Afspraken zijn mondeling, kennis zit bij één beheerder of vrijwilliger, dierregistratie is versnipperd, logboeken worden niet overal gebruikt en beleid sluit niet altijd aan op de dagelijkse praktijk.
Het kwaliteitskader helpt om die praktijk zichtbaar te maken zonder meteen te oordelen vanuit één losse checklist.
Waar kijkt het kwaliteitskader naar?
Het ZooCO Kwaliteitskader kijkt niet naar één los onderdeel, maar naar de samenhang tussen dieren, mensen, terrein, beleid en dagelijkse uitvoering.
Daarmee onderscheidt het zich van een losse checklist, een eenmalige inspectieronde of alleen een beoordeling van dierenwelzijn. Een dierlocatie kan namelijk op één onderdeel redelijk lijken, maar toch kwetsbaar zijn als registratie ontbreekt, vrijwilligers onvoldoende worden ingewerkt, afspraken mondeling blijven of niemand weet wie verantwoordelijk is bij ziekte, sterfte, incidenten of veranderingen.
Het kwaliteitskader kijkt op hoofdlijnen naar verschillende domeinen, zoals:
- Dierenwelzijn en verzorging
- Huisvesting, verblijven en terrein
- Dierregistratie en dieradministratie
- Dierenarts, medicijngebruik en gezondheidsopvolging
- Beleid, protocollen, werkschema’s en logboeken
- Vrijwilligers, beheer en overdraagbaarheid
- Hygiëne, veiligheid en publiekscontact
- Educatie, publieksfunctie en maatschappelijke waarde
- Gemeentelijke afspraken, eigendom en verantwoordelijkheid
- Toekomstbestendigheid en praktische uitvoerbaarheid
De exacte beoordelingspunten, formulieren en werkwijze zijn onderdeel van de ZooCO-methodiek en worden afgestemd op de opdracht. Niet elke locatie vraagt dezelfde diepgang. Een kleine dierenweide vraagt iets anders dan een grote kinderboerderij, een schoollocatie met dieren, een zorgboerderij of een gemeente met meerdere dierlocaties.
Het uitgangspunt blijft steeds hetzelfde: zichtbaar maken wat er is, waar kwetsbaarheden zitten en welke stap nodig is om de locatie beter te borgen.
Hoe werkt het kwaliteitskader?
Het ZooCO Kwaliteitskader werkt in duidelijke stappen. Daarmee wordt voorkomen dat een beoordeling blijft hangen in losse opmerkingen of algemene verbeterpunten.
De werkwijze bestaat meestal uit drie hoofdfasen.
- Nulmeting of startbeeld
Eerst wordt de huidige situatie in beeld gebracht. ZooCO kijkt naar de locatie, dieren, documenten, afspraken, beheer, vrijwilligers, registratie, veiligheid, educatie en toekomstvragen.
Daarbij wordt niet alleen gekeken naar wat zichtbaar is op locatie, maar ook naar wat aantoonbaar is vastgelegd.
Voorbeelden van vragen zijn:
- Welke dieren zijn aanwezig?
- Wie is verantwoordelijk?
- Welke documenten zijn beschikbaar?
- Hoe wordt verzorging overgedragen?
- Waar worden geboorte, sterfte, aan- en afvoer vastgelegd?
- Zijn logboeken, werkschema’s en voerschema’s actueel?
- Hoe zijn dierenartsbezoeken en medicijngebruik geborgd?
- Hoe is publiekscontact geregeld?
- Wat gebeurt er als een beheerder of vrijwilliger wegvalt?
Deze nulmeting is het startpunt. Het is geen eindrapport om in een la te leggen, maar de basis voor keuzes en verbetering.
- Verbeterroute
Na de nulmeting wordt duidelijk welke onderdelen goed staan en welke onderdelen versterking nodig hebben.
ZooCO vertaalt de bevindingen naar een praktische verbeterroute. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen:
- zaken die direct aandacht vragen
- zaken die op korte termijn verbeterd moeten worden
- zaken die structureel beter geborgd moeten worden
- keuzes die bestuurlijk, organisatorisch of financieel moeten worden gemaakt
- onderwerpen waarvoor specialistische toetsing nodig kan zijn
De verbeterroute kan leiden tot concrete producten, zoals een beheermap, werkschema’s, logboeken, dierregistratiestructuur, vrijwilligersinstructies, beleidsnotitie, toekomstscenario of serviceovereenkomst.
Het doel is niet om alles tegelijk te willen oplossen. Het doel is om helder te maken wat eerst moet, wat later kan en wat echt nodig is om de locatie sterker te maken.
- Borgingscheck
Een dierlocatie verandert voortdurend. Dieren worden geboren, overlijden of verplaatst. Vrijwilligers wisselen. Besturen veranderen. Documenten raken verouderd. Nieuwe regels of verwachtingen kunnen ontstaan. En wat vandaag goed is vastgelegd, kan over een jaar alweer achterlopen.
Daarom hoort bij een serieus kwaliteitskader ook periodieke borging.
ZooCO adviseert om na een nulmeting en verbeterroute minimaal jaarlijks een borgingscheck uit te voeren. Dat hoeft niet ieder jaar een volledig nieuw onderzoek te zijn. Vaak is een compacte jaarlijkse check voldoende om te bekijken of:
- dierlijsten nog actueel zijn
- logboeken en werkschema’s worden gebruikt
- dierenartsafspraken en medicijnregistratie zijn bijgehouden
- vrijwilligers en overdracht nog goed zijn geregeld
- verbeterpunten zijn opgepakt
- nieuwe risico’s zijn ontstaan
- afspraken met gemeente, stichting of beheerder nog kloppen
- de locatie nog werkt zoals bedoeld
Voor locaties met hogere risico’s, veel wisselingen, veel dieren of bestuurlijke gevoeligheid kan jaarlijkse begeleiding verstandig zijn. Voor stabiele locaties kan na een intensieve startfase soms een lichtere tweejaarlijkse beoordeling passend zijn.
Een cyclus van vijf jaar is voor veel kinderboerderijen, dierenweides en publieke dierlocaties kwetsbaar. Daarvoor verandert de praktijk vaak te snel.
Waarom is dit anders dan een keurmerk?
Een keurmerk geeft vaak de indruk van een momentopname: een locatie voldoet wel of niet, krijgt wel of geen bewijs, en wordt na een bepaalde periode opnieuw beoordeeld.
Het ZooCO Kwaliteitskader werkt anders.
Het kwaliteitskader is geen officieel keurmerk, geen certificering en geen vervanging van een brancheorganisatie of wettelijke controle. ZooCO geeft geen stempel dat een locatie volledig voldoet aan alle wet- en regelgeving.
De meerwaarde zit juist in de praktische begeleiding van de ontwikkeling van een dierlocatie.
Het verschil zit in de insteek:
- Geen sticker, maar inzicht.
- Geen momentopname alleen, maar een verbeterroute.
- Geen algemene checklist, maar beoordeling van de samenhang.
- Geen goed- of afkeur als eindpunt, maar prioriteiten en vervolgstappen.
- Geen papieren werkelijkheid, maar koppeling met de dagelijkse praktijk.
- Geen vijf jaar wachten, maar periodiek blijven borgen.
- Geen vervanging van bevoegd gezag, maar onafhankelijke dierinhoudelijke ondersteuning.
Een locatie kan dus niet simpelweg “het ZooCO-keurmerk halen”. Een locatie kan wel met het kwaliteitskader werken aan betere organisatie, betere borging en een professionelere manier van dieren houden.
Dat maakt het eerlijker, praktischer en veiliger.
Waarom is dit anders dan een gewone quickscan?
Een quickscan geeft vaak een eerste beeld. Dat is waardevol, maar meestal nog niet genoeg om een dierlocatie structureel te verbeteren.
Het ZooCO Kwaliteitskader gaat verder dan een losse quickscan.
Een quickscan beantwoordt vooral de vraag:
Waar staan we nu?
Het kwaliteitskader voegt daar vragen aan toe:
- Wat betekent dit voor onze organisatie?
- Welke basis moet minimaal op orde zijn?
- Welke verbeteringen hebben prioriteit?
- Wie is waarvoor verantwoordelijk?
- Hoe leggen we afspraken vast?
- Hoe zorgen we dat verbeteringen worden volgehouden?
- Hoe controleren we over een jaar of het nog klopt?
Daarom is het kwaliteitskader vooral geschikt voor gemeenten, besturen en dierlocaties die niet alleen een beoordeling willen, maar echt willen bouwen aan een hoogwaardige kinderboerderij, dierenweide of publieke dierlocatie.
Waarom is dit anders dan alleen beleid of een handboek?
Beleid en handboeken zijn belangrijk, maar ze lossen op zichzelf niets op.
Een beleidsplan kan netjes zijn geschreven, terwijl vrijwilligers nog steeds niet weten wat zij moeten doen. Een logboek kan bestaan, maar niet worden gebruikt. Een voerschema kan in een map zitten, maar niet aansluiten bij de dieren. Een dierenlijst kan op papier kloppen, maar buiten in het verblijf alweer achterhaald zijn.
Daarom kijkt het ZooCO Kwaliteitskader steeds naar de verbinding tussen papier en praktijk.
De vraag is niet alleen:
Is er een document?
Maar ook:
- Wordt het gebruikt?
- Begrijpen mensen wat erin staat?
- Klopt het met de dieren en de locatie?
- Is het actueel?
- Is het overdraagbaar?
- Is iemand verantwoordelijk voor bijhouden en controleren?
- Helpt het echt om dierenwelzijn, veiligheid en beheer te verbeteren?
Een handboek of beheermap kan onderdeel zijn van het kwaliteitskader, maar is nooit het doel op zichzelf.
Waarom ZooCO als onafhankelijke partij?
Veel kinderboerderijen, dierenweides en publieke dierlocaties draaien op betrokken mensen. Juist daardoor is het soms lastig om kritisch naar de eigen locatie te kijken.
Een beheerder weet hoe het altijd is gegaan. Vrijwilligers doen hun best. Een stichting kent de historie. Een gemeente ziet vaak vooral de buitenkant of krijgt pas signalen als er klachten zijn. Iedereen bekijkt de locatie vanuit zijn eigen rol.
Een onafhankelijke blik helpt om afstand te nemen van gewoontes, aannames en blinde vlekken.
ZooCO kijkt niet om mensen af te rekenen, maar om duidelijk te maken:
- wat feitelijk zichtbaar is
- wat goed gaat
- waar kwetsbaarheden zitten
- welke informatie ontbreekt
- welke risico’s niet goed zijn geborgd
- welke verbeteringen haalbaar zijn
- welke keuzes door bestuur, stichting of gemeente gemaakt moeten worden
Die onafhankelijke positie is belangrijk. ZooCO is niet de gemeente, niet de stichting, niet de vrijwilliger, niet de dierenarts, niet de aannemer en niet de formele toezichthouder. Daardoor kan ZooCO juist de samenhang beoordelen tussen dierenwelzijn, beheer, beleid, registratie, vrijwilligers, veiligheid en toekomst.

De 4 bouwstenen van het kwaliteitskader
Het ZooCO Kwaliteitskader kan worden opgebouwd uit vier praktische bouwstenen. Niet elke opdracht gebruikt alle bouwstenen even uitgebreid, maar samen vormen ze de basis van de methodiek.
1. Praktijkladder Kinderboerderijen en Dierenweides
De praktijkladder maakt groei zichtbaar. Een locatie hoeft niet meteen op het hoogste niveau te zitten, maar moet wel weten waar de basis ligt en welke stap daarna logisch is.
De ladder kan helpen om onderscheid te maken tussen:
- basis op orde
- praktisch geborgd
- goed georganiseerd
- toekomstgericht en professioneel
De exacte invulling wordt per locatie en opdracht bepaald. De praktijkladder is geen openbaar afvinklijstje, maar een hulpmiddel om ontwikkeling bespreekbaar te maken.
2. Handboek en beheermap voor dierlocaties
Een handboek of beheermap helpt om afspraken overdraagbaar te maken.
Denk aan:
- dierlijsten
- voerschema’s
- schoonmaakschema’s
- logboeken
- dierenartsafspraken
- medicijnregistratie
- vrijwilligersinstructies
- calamiteitenafspraken
- hygiëneafspraken
- publiekscontact
- registratie en overdracht
ZooCO kan helpen om zo’n beheermap praktisch op te bouwen. Niet als dikke map die niemand gebruikt, maar als werkbaar systeem voor de dagelijkse praktijk.
3. Gemeentelijk borgingskader dierlocaties
Voor gemeenten is het belangrijk om niet alleen per locatie te kijken, maar ook gemeentebreed.
Een gemeentelijk borgingskader helpt bij vragen zoals:
- welke dierlocaties zijn er?
- wie beheert ze?
- wie is verantwoordelijk?
- welke minimale basisafspraken gelden overal?
- welke locaties zijn kwetsbaar?
- hoe wordt dierenwelzijn geborgd?
- welke afspraken horen in subsidie, overeenkomst of beleid?
- hoe blijft de gemeente jaarlijks op de hoogte?
Dit is vooral waardevol voor gemeenten met meerdere dierenweides, hertenkampen, kinderboerderijen of andere dieren op gemeentegrond.
4. Serviceovereenkomst en jaarlijkse borging
Een kwaliteitskader werkt pas echt als het niet bij één rapport blijft.
Daarom kan ZooCO een serviceovereenkomst koppelen aan het kwaliteitskader. Daarmee blijft er periodiek contact en kan jaarlijks worden gekeken of afspraken, dierregistratie, logboeken, werkschema’s en verbeterpunten nog actueel zijn.
De serviceovereenkomst kan bijvoorbeeld bestaan uit:
- jaarlijkse borgingscheck
- korte voortgangsnotitie
- actualisatie van dieradministratie
- controle van openstaande verbeterpunten
- signalering van nieuwe risico’s
- beperkte vraagbaakfunctie
- ondersteuning bij jaarlijkse documenten of overzichten
Voor veel locaties is een looptijd van twee jaar logisch. Het eerste jaar wordt gebruikt voor de nulmeting en verbeterroute. Het tweede jaar laat zien of verbeteringen ook echt worden geborgd. Daarna kan jaarlijks of tweejaarlijks worden verlengd, afhankelijk van de locatie en risico’s.
Wat betekent “Wij werken volgens het ZooCO Kwaliteitskader”?
Wanneer een locatie communiceert dat zij werkt volgens het ZooCO Kwaliteitskader, betekent dit dat er sprake is van een actieve samenwerking met ZooCO.
Het betekent niet dat ZooCO een keurmerk afgeeft of garandeert dat er nooit fouten kunnen ontstaan. Het betekent wel dat de locatie werkt met een professionele werkwijze waarin dierenwelzijn, beheer, registratie, veiligheid, hygiëne, vrijwilligers, educatie en borging periodiek worden bekeken.
Deze communicatie mag alleen worden gebruikt wanneer:
- Er een actieve overeenkomst met ZooCO is.
- De locatie is beoordeeld of in opbouw is binnen het kwaliteitskader.
- Verbeterpunten worden opgevolgd volgens afspraak.
- De werkmap of beheermap actueel wordt gehouden.
- Periodieke borging plaatsvindt.
- ZooCO toestemming heeft gegeven voor gebruik van naam, tekst of bordje.
Binnen het ZooCO Kwaliteitskader wordt fokken niet gezien als vanzelfsprekend onderdeel van een kinderboerderij of dierenweide. Fokken gebeurt alleen wanneer daar een duidelijke dierinhoudelijke, educatieve, beheermatige of conservatieve reden voor is, en wanneer vooraf is vastgelegd wat het doel is, welke dieren worden ingezet, wat er met nakomelingen gebeurt en hoe registratie, huisvesting en verzorging zijn geborgd.
Wanneer de samenwerking stopt, de borging niet plaatsvindt of ernstige afspraken niet worden nagekomen, kan ZooCO het gebruik van deze communicatie beëindigen.
Fokbeleid en dierbestand
Binnen het ZooCO Kwaliteitskader wordt ook gekeken naar het dierbestand en het fokbeleid. Een kinderboerderij of dierenweide is geen plek waar automatisch met dieren wordt gefokt omdat jonge dieren leuk zijn voor bezoekers.
Fokken vraagt een duidelijke afweging. Past het bij de functie van de locatie? Is er voldoende ruimte? Is registratie op orde? Is duidelijk wat er met nakomelingen gebeurt? Past het bij dierenwelzijn, educatie en beheer? En zijn gemeente, bestuur of beheerder hierover vooraf duidelijk?
Wanneer een locatie werkt volgens het ZooCO Kwaliteitskader, kunnen afspraken worden gemaakt over dierkeuze, aan- en afvoer, castratie of scheiding van dieren, het voorkomen van ongewenste voortplanting en het melden van belangrijke wijzigingen in het dierbestand.
Afwijken van vastgelegde fok- of dierbestandsafspraken kan gevolgen hebben voor de borging, de serviceovereenkomst en het recht om te communiceren dat de locatie werkt volgens het ZooCO Kwaliteitskader.
Fokken moet een duidelijk doel hebben. Dat kan educatief, beheergericht of, bij daarvoor geschikte soorten en rassen, behoudsgericht zijn. Fokken alleen omdat jonge dieren bezoekers trekken, past niet bij een professioneel kwaliteitskader.
Wat levert het op?
Het ZooCO Kwaliteitskader kan helpen om een dierlocatie sterker, duidelijker en minder kwetsbaar te maken.
Mogelijke opbrengsten zijn:
- overzicht van de huidige situatie
- duidelijke prioriteiten
- betere dierregistratie en dieradministratie
- werkbare logboeken en werkschema’s
- betere overdracht tussen vrijwilligers, beheerders en bestuur
- duidelijkere rolverdeling tussen gemeente, stichting en locatie
- beter inzicht in dierenwelzijn en huisvesting
- meer grip op veiligheid, hygiëne en publiekscontact
- betere onderbouwing voor beleid, subsidie of beheerafspraken
- praktische verbeterroute
- jaarlijkse borging
- minder afhankelijkheid van één persoon
- beter voorbereid zijn op vragen van gemeente, bestuur, bezoekers of toezichthouder
De meerwaarde zit vooral in samenhang. Losse verbeteringen helpen pas echt wanneer ze onderdeel worden van een werkbaar geheel.
Wat ZooCO bewust niet doet
ZooCO werkt zorgvuldig en benoemt grenzen duidelijk.
Het ZooCO Kwaliteitskader is geen:
- officieel keurmerk
- certificering
- branchevereniging
- juridische toets
- formele inspectie
- NVWA-controle
- arbotechnische RI&E
- dierenartsbeoordeling
- bouwkundige of constructieve toets
- garantie dat een locatie aan alle wet- en regelgeving voldoet
Waar specialistische juridische, veterinaire, arbotechnische, bouwkundige of technische kennis nodig is, wordt dat benoemd.
ZooCO kan wel helpen om de dierinhoudelijke, praktische en organisatorische basis beter in beeld te brengen en te borgen.
Wilt u werken aan een hoogwaardige kinderboerderij,
dierenweide, zorglocatie of publieke dierlocatie?
Neem contact op met ZooCO en beschrijf kort de locatie, dieren, organisatie en aanleiding.
Vertel om welke locatie het gaat, wie het beheer uitvoert en welke vraag nu speelt.
Misschien wilt u één afspraak goed regelen. Misschien wilt u weten hoe meerdere locaties ervoor staan.
Dan bekijken we welke eerste stap logisch is: nulmeting, praktijkladder, handboek, gemeentelijk borgingskader of serviceovereenkomst.